Ποια η απόσταση μέχρι το «Φτάνει» ;

 

Καθόλου περίεργο. Επιφανειακά ξεχνάς.

Κική Δημουλά

Αυτές τις μέρες άνοιξα τις σημειώσεις μου για το ατομικό και το συλλογικό τραύμα ,

• Ως ατομικό τραύμα μπορούμε να ορίσουμε τον αντίκτυπο μιας προσωπικής τραυματικής εμπειρίας, τα ''σημάδια'' που επανέρχονται και οι αλλαγές που προκαλεί η ανάμνηση αυτού του γεγονότος στη συμπεριφορά και την καθημερινότητα μας

• Ως συλλογικό τραύμα ορίζουμε τον αντίκτυπο ενός γεγονότος που επηρέασε μία ολόκληρη κοινωνία (π.χ η επίθεση στους δίδυμους πύργους)

Σκέψου λίγο τη μικρογραφία της κοινωνίας, τον οικογενειακό μας ιστό. Πόσα τέτοια συλλογικά τραύματα ανά τους αιώνες πέρασαν από τους προγόνους μας μέχρι το σήμερα; Άφησαν κάποιον αντίκτυπο; Και αν ναι, είμαστε σε θέση να τον αναγνωρίσουμε;

Μέσα στο αίμα μας ρέει ολόκληρη η ιστορία μας, η ιστορία των προγόνων μας μαζί με τις επιλογές και τις συμπεριφορές τους. Μέχρι και σήμερα οι περισσότεροι από εμάς δεν καταφέραμε να εντοπίσουμε, να αναγνωρίσουμε τα τραύματα. Μάθαμε να τα εναποθέτουμε από γενιά σε γενιά σαν  κληρονομιά μας και φτάνουμε στο σήμερα όπου η συσσώρευση των τραυμάτων είναι δυσβάσταχτη για τις πλάτες μας. 

Αυτή η συλλογική συνείδηση και το συλλογικό τραύμα είναι το δυτικό ''κάρμα'', ένα καρμά που καλούμαστε να σπάσουμε όταν πια δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες μας , πόσω μάλλον όταν έχει γίνει βαρίδι για την καθημερινότητα μας. Η συλλογική συνείδηση διαμορφώνεται και από το συλλογικό τραύμα για αυτό και φέρει στην επιφάνεια της κοινωνίας και της κουλτούρας μας κοινές πεποιθήσεις, ιδέες, στάσεις και καλώς ή κακώς οι περισσότερες των περιοριστικών πεποιθήσεων και των δυσλειτουργικών συμπεριφορών διαμορφώθηκαν εξαιτίας τραυμάτων.

Ο άνθρωπος χάρις στους πανίσχυρους μηχανισμούς επιβίωσης που διαθέτει μπορεί να προσαρμόζεται στις νέες καταστάσεις και να συνεχίζει τη ζωή του , όσο δύσκολο και αν είναι το πρώτο διάστημα. Αν το σκεφτούμε καλύτερα χωρίς την έμφυτη ικανότητα της προσαρμογής σε νέες καταστάσεις τα περισσότερα είδη θα είχαν εξαφανιστεί. 

Τι γίνεται όμως με την προσαρμογή όσο αφορά τις μνήμες και τα συναισθήματα που τις ακολουθούν; Προσαρμογή δεν σημαίνει λήθη. Τις περισσότερες φορές αυτό που κάνουμε είναι να αποφεύγουμε να ζήσουμε μέχρι τη ρίζα του ό,τι μας πονάει.Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αφήνουμε τον χρόνο να κάνει τη δουλειά του χωρίς τη δική μας συμμετοχή μέχρι .. ''εκείνη'' τη μέρα. 

Εκείνη τη μέρα που το συναίσθημα θα πυροδοτήσει την ανάμνηση και θα βρεθούμε πάλι μπροστά από ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται. Για χρόνια η κοινωνία μας έκρυβε πολλά κάτω από το ''χαλάκι'' της εξώπορτας της. Πολλά τραύματα και συλλογικές εμπειρίες θάφτηκαν βαθιά στο χώμα, νομίζοντας πως έτσι δεν θα μας βρουν ξανά.

Για πόσο καιρό όμως μπορεί να μείνει κάτι θαμμένο; Ειδικά όταν υπάρχει η μνήμη;

Το σώμα μας, τα κύτταρα μας, ο εγκέφαλος μας είναι εμποτισμένα με αναμνήσεις, πεποιθήσεις και συνήθειες χρόνων ακόμα και αιώνων. Για αυτό και μόλις βρουν πρόσφορο έδαφος φυτρώνουν και πάλι γιατί ναι μεν ο άνθρωπος μπορεί να προσαρμόζεται μα παράλληλα έχει και την ικανότητα να θυμάται κιόλας.

Ρίξε μία ματιά γύρω σου!

Οι αλλαγές που βιώσαμε σαν κοινωνία τα τελευταία 40 (και όχι μόνο) χρόνια έχουν αφήσει το αποτύπωμα τους, τις ρίζες τους. Ζούμε ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο καταστάσεων ακριβώς γιατί για χρόνια κρύψαμε πολλά κάτω από το ''χαλάκι'' νομίζοντας πως τα ξεφορτωθήκαμε. 

Σε κοινωνικό, οικονομικό, πνευματικό, πολιτικό επίπεδο (τόσο εγχώρια όσο και διεθνώς) και με κάποιο τρόπο (αν όχι άμεσα) μας επηρέασαν. Και φτάνουμε στο σήμερα, σήμερα ένας άνθρωπος που κουβαλάει στο σώμα του όλες εκείνες τις «αναμνήσεις», όλον τον πόνο, όλη την οργή, όλη την αγανάκτηση, τι μπορεί να κάνει; Πως μπορεί να αντιδράσει; Τι θα σκεφτεί για το μέλλον; Για όποιο μέλλον. 

Και επανέρχομαι στην αρχική μου σκέψη, ζώντας σε μία κοινωνία η οποία είναι εμποτισμένη στο τραύμα και ταυτόχρονα την υποτίμηση του, τι μέλλον έχει πέραν από το να επαναλαμβάνει τα ίδια λάθη, τα ίδια μοτίβα συμπεριφοράς; 

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εκεί έξω που συνεχίζουν να κρύβουν κάτω από το χαλάκι τα συναισθήματα τους και μας υποδεικνύουν το δρόμο μα.. αυτό είναι το νόημα; 

Δεν έχει φτάσει ο καιρός να σπάσουμε αυτόν τον κύκλο επαναλαμβανόμενων μοτίβων; 

Η κρίση που βιώσαμε όλα αυτά τα χρόνια δεν ήταν μόνο οικονομική (η οικονομική ήταν αυτή που μας επηρέασε άμεσα), η ρίζα της ήταν βαθύτερη.'

Ήταν κρίση κοινωνική, ηθική, ανθρωπιστική. Τώρα; Τι κάνουμε τώρα;

Όπως αποδίδονται στον Ισπανό φιλόσοφο Σανταγιάνα, 

«Όποιος ξεχνά την ιστορία του είναι υποχρεωμένος να την ξαναζήσει» & 

«Λαός που ξεχνά την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει»,

άραγε στις πόσες επαναλήψεις ένας άνθρωπος θα πει «Αρκετά!» ; 

Γεωργία Σώρου 

(*Πρόκειται για ένα κείμενο που αφορά δικές μου σκέψεις γύρω από το έγκλημα των ημερών,  παράθεση σκέψεων όπως θα τις έγραφα στο ημερολόγιο μου)